Pijnbestrijding met geneesmiddelen

In 2006 is in Nederland voor bijna € 166 miljoen uitgegeven aan op recept voorgeschreven geneesmiddelen ten behoeve van pijnbestrijding. De NSAID’s nemen daarvan 55 procent (€ 90 miljoen) voor hun rekening en de opioïden 37 procent (€ 61 miljoen).

Stappenplan

De Nederlandse artsen staat een stappenplan voor pijnbestrijding met geneesmiddelen ter beschikking. Afhankelijk van de ernst en oorzaak van de pijn worden pijnstillers met toenemende mate van pijnstillende werking ingezet. Hoe ernstiger de pijn des te meer bijwerkingen van een geneesmiddel geaccepteerd worden. Het stappenplan adviseert te beginnen met paracetamol, dat goed verdraagbaar en goedkoop is en in veel gevallen effectief. De geneesmiddelen die in tweede instantie worden toegepast, de acetylsalicylzuurgroep en de NSAID’s, hebben een beschadigende invloed op de maagwand. Als deze perifeer werkende pijnstillers onvoldoende resultaat bieden, kunnen vervolgens centraal werkende pijnstillers, opioïden, worden ingezet. Deze sterke en via het centraal zenuwstelsel werkende pijnstillers hebben ernstige bijwerkingen, waarvan ademhalingsdepressie en lichamelijke verslaving bekende voorbeelden zijn.

Uitgaven

In 2006 is bijna € 166 miljoen besteed aan op recept voorgeschreven geneesmiddelen die pijn bestrijden. Het gaat daarbij om de totale kosten, dat wil zeggen zowel de materiële kosten van de geneesmiddelen als de uitgaven aan de vergoeding voor de werkzaamheden in de apotheek. In dit bedrag zijn ook de kosten opgenomen van de middelen die niet of slechts gedeeltelijk voor vergoeding in aanmerking komen, maar wel door de apotheek zijn verstrekt. Van de pijnstillers werd in 2006 ruim € 7 miljoen door de patiënten zelf betaald. Het overgrote deel daarvan, € 5 miljoen, is uitgegeven aan paracetamol. De groepen pijnstillers waaraan in 2006 meer dan € 10 miljoen is besteed, zijn opgenomen in tabel 1. De SFK heeft geen beeld van de uitgaven aan pijnstillers die in de apotheek zelf worden bereid of als handverkoop worden verkocht, noch van de pijnstillers die bij de drogist over de toonbank gaan.

Stijgers en dalers

Deze totale uitgaven zijn nagenoeg gelijk aan de uitgaven van 2005, terwijl het aantal voorschriften met 3 procent is toegenomen naar 11,6 miljoen. De uitgaven voor opioïden zijn met 10 procent toegenomen tot ruim € 61 miljoen, terwijl het aantal voorschriften met 12 procent is gestegen. Tegenover deze uitgavenstijging staat een daling van de uitgaven aan NSAID’s. De uitgaven aan deze groepen geneesmiddelen zijn met ruim 6% afgenomen tot 90 miljoen, terwijl het aantal voorschriften nagenoeg gelijk is gebleven. Verantwoordelijk voor de daling in uitgaven zijn de Coxibs, die rond de 20 procent minder uitgaven en verstrekkingen kende. Aan het einde van 2006 is weer een stijging van het aantal verstrekkingen in deze groep waarneembaar, een trend die zich ook in 2007 blijkt voort te zetten. Binnen de opioïden dragen de in de tabel genoemde groepen min of meer in gelijke mate bij aan de stijging van de uitgaven en verstrekkingen.

Tabel 1: Uitgaven en voorschriften geneesmiddelen bij pijnbestrijding in 2006

ATC4-code	groep	geneesmiddelen	Uitgaven (in miljoen €)	Voorschriften (in miljoen)
M01AB	NSAID (azijnzuur-derivaatgroep)	o.a. diclofenac (en combinatie), indometacine	39,4	3,09
M01AE	NSAID (propionzuur-derivaatgroep)	o.a. ibuprofen, naproxen	26,7	2,49
N02AB	Niet natuurlijke opioiden	fentanyl (Durogesic®) en pethidine	25,2	0,26
N02AA	Opioiden: Natuurlijke opiumalkaloiden	o.a. morfine, oxycodon en codeine met paracetamol	19,8	0,98
M01AH	NSAID: Coxibs	o.a celecoxib (Celebrex®) en etoricoxib (Arcoxia®)	16,8	0,39
N02AX	Overige opioiden	Tramadol en combinatie met paracetamol¹	15,2	1,01
N02BE	Aceetanilidederivaten	Paracetamol en combinaties van paracetamol¹	11,4	2,79

¹Combinaties van paracetamol worden altijd maar een keer meegeteld en wel bij de sterkstwerkende pijnstiller

Bron: Stichting Farmaceutische Kengetallen

Dit is een publicatie van de Stichting Farmaceutische Kengetallen.
Overname van tekst, gegevens, tabellen of grafieken is toegestaan mits onder volledige bronvermelding.